| دستگاه چادر شب بافي : «گاو تنه»
اجزاي سازنده ي آن گاو تنه : Gav Tanah وسيله اي است كه توسّط نجاران از جنس چوب سنجد و گردو ساخته مي شود كه بافندگان روي آن مي نشيند و بوسيله آن پارچه بافته مي شود ، كه در قديم توسّط گل و خشت خام ساخته مي شده ولي امروزه توسّط نجاران ساخته مي شود با پیشرفت و تكنولوژي جديد دستگاه هاي چوبي و برقي جديد ساخته شده است. دستگاه چادر شب بافي «گاو» تشكيل شده از پايه اصلي كه به شكل صندلي است و نورد و نورد پيچ : نورد: (nevard)ميله چوبي ضخيم به قطر 5 سانتیمتر كه بر روي «گاو تنه» صوار مي شود و پارچه بافته شده بر روي آن جمع آوري مي شود
 
 
 
 

نورد پيچ : وسيله اي چوبي است كه داخل نورد قرار مي گيرد و باعث چرخاندن نورد مي شود . شانه (تیغ) : وسيله اي است چوبي كه از دو قسمت دسته و شانه تشكيل شده است كه توسّط نخ از سقف آويزان و ثابت نگه داشته مي شود كه بوسيله آن نخ پود را با ضربه محكم شانه به عقب رانده مي شود و باعث بافته شدن پارچه مي شود . برد : (buord)وسيله اي است ساخته شده از دو عدد ني و نخ هايي كه به صورت ضربه دري با همدر ارتباتندو دو عدد برد داريم كه نخ هاي تار ، تارهاي بالايي از قسمت بالاي برد و نخ هاي پايين برد از قسمت پايين برد عبور داده مي شود . و هر برد ها بوسيله نخ توسّط «جغنه» به سقف بسته مي شود و از طرف پايين بوسيله «پاوشار» يا «پافشار» از نخي به دستگاه چادر شب وصل مي شود . كه توسّط فشار پا به «پافشار» دو برد از يكديگر جدا مي شوند و نخ پود توسّط «مكو» از داخل آن عبور داده مي شود . جغنه : Gegnah حلقه اي است كه دو جغنه بزرگ و كوچك ساخته شده كه جغنه بزرگ توسّط نخ بزرگ از سقف آويزان مي شود و جغنه كوچك كه داخل جغنه بزرگ قرار دارد از طريق نخ كوچكتر به بردها وصل مي شود و جغنه ها دو عدد هستند و كه هنگام حركت بالا و پايين بردها جغنه ها و نخ درون جغنه كوچك با حركت درآوردن جغنه كوچك صداي شبيه به « جغنه » حيوان شكاري ايجاد مي كند كه شايد وجه تشبیه رسمي آن همين صداي شبيه جغنه است .
پاوشار : Pavshar پاوشار يا پافشار : دو تكّه چوبي شبيه كف پا و يا به اندازه كف پا كه توسّط دو نخ به برد و دو نخ به دستگاه چادر شب بافي «گاو» وصل مي شود و وقتي بوسيله كف پاي بافنده به كف فشار وارد مي شود باعث جدا شدن تارهاي مي شود تا بتواند «مكو» كه داخل آن نخ پود قرار دارد از لابهلاي تارها عبور داده شود . و در بعضي از دستگاه چادر شب بافي از چهار پاوشار استفاده مي شود كه حوله بافته شده توسّط اين دستگاه را چهار پاوشره گويند . گز : Gaz دو چوب كوچك نيم متري كه معروف به گز كه از داخل تارهاي عبور داده مي شود جهت جدا شدن بجين ها و جدا شدن تارهاي بالا و پايين تارها كه اين بجين در هنگام چله زني ايجاد مي شود و طول هر چله 100 متر مي باشد و تارهاي بالا حدود 135 عدد و تار هاي پايين حدود 135 تا كه جمع 270 عدد نخ مي شود كه به آن 9 بجين گويند كه معرّف عرض پارچه مي باشد . كم كار : (( kemkarيك تكّه چوب به طول نيم متر و قطر 5 سانتيمتر كه در ديوار در حدود 5/2 متري و 3 متري از دستگاه چادر شب بافي «گاو» ساخته مي شود و تارهاي از پشت آن عبور داده مي شود و به دستگاه چادر شب از طريق بر دو شانه وصل مي شودكه قديم از گل ساخته مي شده است . طناب : (رشمه) طناب يا رشمه نخ محكمي و قوي جهت بستن تارها كه از روي دستگاه عبور مي كرده و در سقف به وسيلة تكّه چوبي به نام «تيله : Taylah» از سقف آويزان و به پشت دستگاه چادر شب بافي «گاو» وصل مي شود و از طريق آن تارها محكم نگهداري مي شود . چله : chelah) (كل تارهاي پارچه اي كه توسّط ميخي به ديوار آويزان مي شود و آن را بر روي دستگاه سوار كرده و از پشت «كم كار» عبور داده مي شود و از داخل بردها و پس از داخل تيغ عبور داده مي شود و بوسيله پيوند زدن به پارچه قبلی كه روي دستگاه چادر شب بافي «گاو» نگهداري مي شود وصل مي شود و آماده بافندگي مي شود . لگ لگي : Leg Legei
وسيله اي است چوبي براي لاي كشي و ته كش كردن نخ ها و آماده كردن نخ ها براي چله زدن
مكو : Makov وسيله اي است ساخته شده از چوب شبيه قايق يك نفره كه داخل آن بوسيله يك سيم و ماسوره نخ هاي پود قرار دارد كه در هنگام بافندگي از داخل تارها عبور مي كند . پوندي : Pondei وسيله اي است جهت آماده كردن نخ براي استفاده از پود ها و تشكيل شده از يك لوله و يك پايه گلي يا حلبي كه «چرخچه»داخل آن قرار مي گيرد . چرخ : Charkh
وسيله اي ساخته شده از چوب كه بوسيله آن نخ را تبديل به پود مي كند كه بر روي ماسوره جمع مي شود و داخل مكو استفاده مي شود براي پود ها كه از داخل تارها عبور داده مي شود . چرخچه : Cherkhe Jah وسيله اي است كه توسّط آن نخ ها آماده مي شود براي چله زني و همچنين جهت آماده شدن پود ها كه ساخته شده از يك چوب و چهار پر كه توسّط نخ هايي به هم متّصل مي شود . مراحل بافت پارچه در دستگاه چادر شب بافي سنّتي «گاو تنه» در زمان هاي قديم نخ توليد شده از ابريشم را به وسيلة رنگ هاي سنّتي توسّط بافندگان آماده مي شده و در دستگاه هاي گل ساخته شده بافته مي شده ولي امروزه با رشد و تكنولوژي و آماده شدن نخ ها بوسيله دستگاه هاي پيشرفته ديگر بافندگان از روش سنّتي استفاده نمي كنند و دستگاه ها ي گلي تبديل شده است به دستگاه چوبي و برقي و دستگاه هاي كاملاً ساخته شده از جنس آهن و اكنون تعداد اندكي از دستگاهاي چوبي قديمي قرار دارد. ابتدا نخ از دلالان نخ توسّط بافندگان خريداري مي شود و نخ ها توسّط لگ لگي تبديل مي شود به لاي كش يا ته کش كه استفاده مي شود در چله زني ته كشي ها يا كلاوه ها وقتي به تعداد مورد نياز رسيد بوسيله 20 عدد ميخ 10 سانتيمتري كه در ايوان خانه اي به طول 5 متر از هم ديگر در دو رديف 10 تايي به ديوار كوبيده مي شود كه طول تار نخ ها 100 متر مي شود . نخ ها كه توسّط لگ لگي آماده شده داخل «چرخچه» قرار مي گيرد و توسّط بافنده حرفه اي از ميان ميخ ها عبور داده مي شود و در حدّ فاصل ميخ هاي آخري يك عدد ميخ قرار مي گيرد كه نخ ها يكي از بالا و يكي از پايين ميخ عبور داده مي شود كه به آن «بجين» گويند كه همان تار هاي بالا و پايين چله را تشكيل مي دهد . كه بوسيله بافندگان تعداد آن شمرده مي شود كه نخ هاي بالا را 135 و نخ پايين 135 كه جمعاً 270 عدد مي شود و هر 30 نخ را يك «چره» گويند كه تعداد كل آن 9 «چره» مي شود كه عرض پارچه را 9 «چره» گويند . معروف است به چله 9 و بجين توسّط يك چوب به نام «گز» از هم ديگر جدا مي شود . و تمام اين مراحل بايد به طرز مهارت خاصّي صورت گيرد تا يك چله خوب جهت آماده شدن براي دستگاه چادر شب بافي باشد . وقتي چله بر روي دستگاه سوار شود و آماده بافتن مي شود . بافنده بر روي دستگاه چادرشب بافي مي نشيند و بوسيله كف پا ها بر پا وشار فشار وارد مي آيد و بردها از يكديگر جدا مي شود و توسّط «مكو» نخ بردها از داخل تارها عبور كرده و بوسيله شانه با زدن ضربه محكم به نخ پود باعث محكم شدن پارچه و بافته شدن پارچه مي شود . و حركت تکرار پا ها و حركت بردها وعبوردر مكواز داخل تارها وتكرار اين حركت در مدّت طولاني پارچه بافته مي شود كه پارچه بافته شده بر روي «نورد» دستگاه «گاو» جمعآوري مي شود و توسّط بافنده بعد از اينكه مدّت يك ماه چله 100 متري تمام شد از دستگاه جدا شده و آماده استفاده شخصي يا براي فروش به بازار عرضه مي شود . مراحل آمادهسازي نخ براي بافتن چادر شب به زبان روئيني در زمان هاي قديم يك نخ و مستاندم ، د او مكفتم Yek Nakh Va Mestandem/De Ov Mekevdem با چوهبه كو ، مكفتم ، مكفتم Ba Chombekov / Mekoftem / Mekoftem خوب و او مرفت Knob Va Or Meraft بعد مندوختم ودگ Bahd Mendokhtem Va Deg مجو شاندم Mejoshandem از كه ايم جوشي Oz Ke Eim Choshei منيم خوش رو : Menoyem Khoshre Va از يك دگ «اهر»نيك مكردم Oz Yek Deg Ahor Nek Mekevdem آرد مرختم و ميان او Ord Merekhtem Va Miyan Ov همو جي و مزروییم Hamije Va Mezraviyemp مثل كه خمير مني Mesli Ke Khemir Menei همو جه رو مكردم Hamojeh Rov Mekevdem د ور بر منيم De Ver Bor Menoyem يك بر دستم نمك دم كردي Yek Ber Dastem Nemak Dom Mekerdem منيم مچوشي Menoyem Me Choshi او نخ كه خوش رفت بي Or nakh Ke Khosh Refta Bi مندوختم از و ميان همي او Mendokhtem Oz Vamiyan Hami Ov كه آرد زبيه بيم Ke Ord Ziyabiyem از مجوشی Oz Meichoshi د مي ياوردم د تشت پم مكردم Da Miyavordem DeTasht PamMekerdem دلگ لگي ، چرخچه ي كلان منيم De Leglegei / Cherkhejan Kelan Menoyem د تكش مكردم Da Takesh Mekerdem د يلوش مكردم Dilosh Mekerdem از ديلو چرلو Oz Dival CHarlo دچرلو رور ديور منيم Da Charlo Ver Divar Menoyem فم تني یم Fam Taniyem تنه مكردم Tanamekerdem دچرشاو (چادر شب) بي Da Charshar Bei قديفه بي ، هاوله بي Qhedifabei / Havlavei د او قيد Da Oqnayed گريو نه مكردم Geronah Mekerdem و گاو مكردم ، ميفتم Va Qav Meker Dem / Meboftem
انواع پارچه هايي كه با «گاو» مي بافند 1) : 1- چادر شب 2- ملافه 3- حوله 4- چهار خانه 5- بيرگ 6- دسترخان 7- لنگي 8- شال 9- عباء 2) : انواع چادر شب (زبان محلي ) 1- سي ئي سفد : سياه سفيد 2- بلك در : بلوك دار 3- گوربه در : گربه دار 4- دو گوربگي : دو گربه اي (قرمز ، زرد ، سي ئي يا بناوش ، سفد) 5- «بدرخني» : Baderkhani (قرمز ، ساوز ، زرد ، سي ئي ، سفد) 6- «تركمني» : تركمني (قرمز ، زرد ، سفد ، قرمز) 3) : انواع ملافه : ساده و چهار خانه قابل استفاده در رو دشك 4) : انواع حوله : ساده ، حوله حمّام ، چهار خانه و «چرپاوشره» 5) : انواع چهار خانه : ساده و چهار خانه قابل استفاده در دوختن پيراهن 6) : بيرگ يا سفره 7) : دستر خان : Destarkhan قابل استفاده در بستن نان 8) : لنگي : Longei 9) : شال 10) : عباء انواع دستگاه چادر شب بافي و درحال حاضر 300 دستگاه فعّال بوده كه از اين تعداد 100عدد دستگاه سنّتي چادر شب بافي «معروف به گاو» و بقيّه دستگاه برفي مي باشد و قبلا حدود 700دستگاه سنّتي چادر شب وجود داشته است كه به علّت نبودن موادّ اوّليّه نبودن حامی جهت خريداري محصولات بافندگان منسوخ شده است . گاو : Qav (گلي و چوبي) 2- دستگاه چوبي دستگاه برقي
كسب و كارهاي كوچك خانگي و جمعي و جذب سرمايه توجّه به صنايع دستي و گسترش آن در هر سرزمين باعث رشد و شكوفايي خلّاقيّت ها و رواج و توسعه ي فرهنگ آن سرزمين است با توجّه به اين كه توليدات روستا از جمله صنايع دستي آن چادر شب و حوله در تمام منطقه نام روستاي روئين را بر سر زبان ها انداخته ولي متأسّفانه به علّت نداشتن حامي و شركت تعاوني بسته بندي توليدات و نداشتن برچسب تبليغات محصولات روستا توسط واسته ها با نازل ترين قيمت ها خريداري مي شود و در بازار هاي استان هاي ديگر با چندين برابر قيمت با نام خودشان فروخته مي شود چگونه مي شود در زمينه ي صنايع دستي كار آفريني كنيم و اشتغال پايدار ايجاد شود اين جانب كه از نزديك با رشته ي چادر شب بافي در روستاي روئين حدود سي سال در كنار آن بزرگ شده ام پيشنهادات و نظريّات خود را در چند سطر به استحضار خوانندگان محترم و مسئولين محترم سازمان ميراث فرهنگي و صنايع دستي مي رسانم . اگر از طرف مسئولين محترم سازمان ميراث فرهنگي و صنايع دستي چادر شب بافي مورد توجّه قرار گيرد مي توان آن را احياء كرد و هزاران نفر مي دوزند روستائيان از طريق آن مي توانند امرار معاش كنند اين توجّه مسئولين شامل تهيّه موارد اوّليّه بافندگان بيمه كردن تمام بافندگان روستايي و خريد تضميني توليد است اين قشر زحمت كش روستايي مي باشد كه اجراي آن را از طريق صندق مهر امام رضا(ع) با دادن وام هاي خود اشتغال زايي كارگاه هاي كوچك و همچنين ساخت يك نمايشگاه دائمي صنايع دستي و روستا و عرضه مستقيم محصولات بافندگي به شهر هاي همجوار استان از طريق خريد تضميني محصولات آنها و اجراي اين طرح به صورت خيلي ساده و راحت با كمترين هزينه ها قابل اجرا مي باشد كه به شرح ذيل خدمت خوانندگان محترم عرض خواهيم كرد . ايجاد مركز يا خانه صنايع دستي در روستا و انتخاب يك مربّي با تجربه و مجرّب و آشنا به مسائل فرهنگي وعرف جامعه روستايي جهت آموزش علاقمندان به بافندگي چادر شب كه تعداد آنها از نفر تا نفر براي هر نفر در هر دوره آموزش مي باشد. پس از آموزش و تهيّه امكانات اوّليّه با نظارت و پشتيباني و خريداري محصولات آنها عرضه به بازار مصرف مي توان براي آنها اشتغال زايي كرد . هزينه های اجرای طرح آموزش چادر شب بافي هزينه هاي آموزشي افراد توسّط يك مربّي به مدّت يك ماه 200هزار تومان هزينه دستگاه چادر شب بافي سنّتي (چوبي) : 400هزار تومان هزينه اجاره مغازه و هزينه هاي آب و برق و تلفن و سوخت 200هزار تومان هزينه هاي خريد لوازم اوّليّه بافندگي و نخ 200هزار تومان براي توليد يك دوره محصولات در مدّت يك ماه هزينه كل خريد محصولات بافندگي به مدّت يك سال چهار میليون تومان كه اجراي طرح به مدّت يك یک سال جمع كل هزينه ها براي هر نفر يك ملّيون تومان مي باشد و خريد لوازم و توليدات محصولات چهارمیليون تومان كه جمعاً 5 میليون تومان مي باشد كه اين مبلغ براي هر خانواده روستايي مي توان شغل ايجاد كرد و از طريق آن بتواند امرار معاش كنند ، در پايان از تمامي دستاندركاران همايش تشكّر نموده و آمادگی خود را جهت هرگونه همكاري اعلام مي داريم .
|